Saħħa u Sigurta’ fuq il-Post tax-Xogħol - GWU YOUTHS

Bhalma kienet ghamlet fil-qasam tas-Sahha u s-Sigurtà tal-haddiema fuq il-postijiet tax-xoghol, l-General Workers’ Union habbret li se torganizza ukoll l-ewwel konferenza nazzjonali dwar il-haddiema migratorji. Din il-konferenza nazzjonali se tkun taghmel parti mic-celebrazzjonijiet tal-GWU ghal Jum il-Haddiem.

Din il-konferenza nazzjonali se ssir nhar is-Sibt, 2 ta’ Mejju fil-Foyer ta’ City Theatre fi Triq l-Ifran, il-Belt. Il-Ministru tal-Intern u Gustizzja, Dr C. Mifsud Bonnici u l-Kelliemi Ewlieni tal-Partit Laburista, Dr Michael Falzon, kif ukoll rapprezentanti ta’ diversi ghaqdiet mhux governattivi, Professur mill-Università ta’ Malta u membri tal-pubbliku li ghandhom interess fis-suggett se jindirizzaw il-konferenza.

Il-GWU taghti importanza qawwija lil Jum il-Haddiema, nhar l-1 ta’ Mejju, ghax fih tara c-celebrazzjoni tax-xoghol. 

Kien proprju ghalhekk li se zzomm din il-konferenza l-ghada ta’ Jum il-Haddiem. Din se jkollha bhala tema “Fair Pay, Equal Rights” bil-ghan li tkattar l-gharfien li fil-Gzejjer Maltin hawn gruppi ta’ nies li huma sfruttati l-aktar fejn jidhlu kundizzjonijiet u prattici ta’ xoghol.

Taht għandkhom issibu film tan 1979 mehud mill GoogleVideo, “Can’t Take No More,” maghmul mill Occupational Safety and Health Administration (OSHA) tal-iStati Uniti. Film tajjeb li juri kif id-drittijiet tal-ħaddiema regward is-saħħa u s-sigurta u l-attudniji tan-nies ghall dan is-suggett zvilluppaw miz-zmien tar-rivuluzzjoni Indurstrijali sal-1970s.

Fl-ahhar parti ta’ din is-serje iddiskutejna kif wiehed ghandu jagixxi meta jiltaqa’ ma sewqan aggressiv u xi suggerimenti ta kif tista tnaqqas il-possibilta ta’ provokazzjonijiet aggressiva fuq it-triq.  Din id-darba se nirrikkomandaw xi prattici tajbin tal-welding, dejjem marbutin mas-sahha u s-sigurta. 

Il-prattika tal-welding igib maghha perikli diretti u dawk inqas diretti lejn is-sahha tal-haddiema.  Dawn l-effetti jistghu jkunu immedjati jew jidru wara tul ta’ zmien; jaf ikunu fatali bhal xokk elettriku jew effetti dejjiema bhala hsarat  permanenti tal-pulmun.

Perikli u Riskji tal-Welding

Xokk Elettriku
Apparat tal-welding li jaghmel uzu mid-dawl jaf iwassal ghal xokk elettriku jekk ma jintuzax kif suppost jew ikun diffettuz.  L-ghazla tal-ghodda u l-manteniment taghha huma essenzjali sabiex tnaqqas riskji ta dan it-tip.

Spluzjonijiet u Nirien
Perikli ta dan it-tip huma prezenti matul il-process kollu tal-welding.

Hruq
Permezz tal-welding l-oggetti u l-materjali involuti jishnu f’temperaturi gholjin. Dan jikkreja l-periklu ta’ hruq u nirien min-metalli jaharqu u l-ispray tal-welding.

Dhahen
Dhahen generati mill-welding jafu jkunu tossici.  L-effet fuq is-sahha jista’ ikun immedjat bhal gbid tad-dhahen tal-kadmju (materjal prezenti f’vireg tal welding) fis-sistema tan-nifs, jew ikollhom effetti wara numru ta’ snin.  Ventilazzjoni adekwata u apparat ta’ kontroll ta’dhahen (bhal extraktors) huma importantissimi.

Gassijiet Kompressati
Cilindri tal-gass igibu maghhom numru ta’ perikli, li dawn jizdiedu f’ambjent ta’ temperaturi gholjin.

Sustanzi Perikoluzi u Gassijiet Tossici
Xi processi tal-welding jirrekjdu l-uzu ta’sustanzi perikoluzi bhal acidu idrofloriku. Gassijiet Tossici jistghu jintuzaw fil-process jew jigu b’reazzjoni kimika (ezempju dijossidu karbonju u kimici taz-zebgha)

Soffokazzjoni
Gassijiet uzati waqt il-welding jistghu jinfirxu madwar l-kamra  b’rizultat li jitnaqqas il-livell tal-ossiginu.  Dan il-periklu jizdied f’postijiet bi spazju restritt.

Trabijiet
Processi marbutin mal-welding, bhal grinding, jistghu joholqu ammonti perikoluzi ta’ trabijiet.

Stress marbut mas-shana
Xoghol ghal perjodi twal f’ambjent ta’temperetura gholja tikkawza stress u fl-estrem taghha stroke fatali. Il-problema f’pajjizna tiggrava bit-temperaturi gholjin fix-xhur tas-sajf

Xi punti qosra…

Zbarazzar tal-madwar - Specjalment it-tnehhija ta’ materjali li jaqbdu malajr jew li jistghu jisplodu.

Gas – Jekk ixxomm il-gas, tixghelx torcijiet tal-gas jew tuza apparat tal-welding elettriku.

Ghajnejn – Ilbes protezzjoni tal-ghajnjen u ghatti gilda mikxufa

Ucuh jaharqu – Zomm f’mohhok liema oggetti u ucuh jaharqu, kultant tajjeb ukoll li tassumi li kollox jahraq.

First Aid – Apparti mit-training normali, persuni tal-first aid f’postijiet ta’ welding ghadhom ikunu jafu s-sintomi ta’ xokk elettriku, arc flash u l-konsegwenzi ta’ hruq min- materjali kkowtjati ezempju meta jigi weldjat metal galvanizzat.

Prevenzjoni ta’ Hruq u Spluzjonijiet marbutin mal-welding

-Jekk qed tiwweldja hajt tal-hadid jew partixin, iccekja x’hemm wara l-hajt/partixin qabel ma tibda x-xoghol
-Kun af kif tuza l-apparat u l-ghodda tal-gas sew u b’mod sikur
-Zomm ir-regolaturi u l-pipijiet tal-arja nodfa minn zjut u grisijiet
-Evita li ccappas hwejgek jew idejk bi zjut jew grisijiet 
-Uza l-gassijiet adekwati ghas-sitwazzjoni, qatt uza arja kompressata flok ossiginu
-Zomm f’mohhok li fi spazju restritt ir-risku li gas jew zejt jikkombina ma l-arja u jaqbad jew jisplodi jizdied, b’hekk thallix pipijiet tal-gas f-postijiet maghluqin fejn jistghu jillikjaw
-Zomm extinguishers tan-nar addatti u hallihom visibli f’kull hin
-Fil-passat, spluzjonijiet u nirien kbar kkawzaw ruhhom meta kien qed isir xoghol ta’ welding, qtugh jew brazing fuq pipijiet, tankijiet u drums li qabel kienu jikkontjenu materjal li jiehu n-nar
-Kontenituri li kienu jzommu l petrol jew spirtu abjad ghandhom riskju gholi li jisplodu jew jaqbdu jekk esposti ghas-shana jew ghan-nar
-Perikoluzi wkoll huma kontenituri li kienu jzommu: diesel, zejt kontcentrat, sapun u acidi li jirreagixxu mal-metal sabiex jipproducu l-idrogenu
-Qabel ma’ tuza tankijiet jew pipijiet sabiex tahdem fuqhom, ara li dawn jigu mnadfa sew; l-iktar mod effettiv huwa tindif bl-isteam b’gassijiet bhal dijossidu karbonju jew nitrogenu
-Tindif ta’ kontenituri li kien fihom materjal li jiehu n-nar bl-ilma, mushun jew arja kumpressatta huwa ineffettiv

Sigurta marbuta m’apparat tal-welding li jahdem bid-dawl

-assigura li l-apparat ghandu influs ta’ kurrent korrett u skond il-kapacita tieghu
-tiwweldjax vicin gassijiet jew materjali li jistghu jaqbdu n- nar b’mod facli
-hu hsieb li zzomm il-polarita elettrika meta tuza iktar min apparat tal- welding wiehed fuq l-istess oggett
-ghandek tuza’ magni b’cut-off awtomatiku sabiex tassigura li ma jinqabizx id-duty cycle tal-apparat
-iccekja/spezzjona s-sigurta elettrika tal-apparat u l-apparat innifsu b’mod regolari, mantjeni u biddel kif mehtieg
-f’dan ix-xoghol ghandek taghzel l-iqsar wires possibli
-attent meta jkun hemm l-ilma prezenti, bhal fi kcejjen, kmamar tal-banju, dghajjes, swimming pools, etc..
-qatt zomm ma gismek, ghawweg, sammar mal-hajt jew orbot il-wires tal-apparat
-ixxotta idejk qabel tiwweldja.  Zomm hwejgek xotti. Jekk toghroq hafna, ieqaf u tnixxef; uza insjulejxin tahtek bhal injama kbira
-dejjem skonnetja l-apparat xhin tlesti.  Dejjem aqla mil-plakka mhux tigbed il-wire sabiex taghmel dan.
-tahdimx fix-xita

Sigurta marbuta m’apparat tal-welding li jahdem bil-gass

-kull cilindru ghandu jigi mmarkat b’xiex hu mimli, sew jekk ossignu, gass, etc..
-ic-cilindri ghandhom jinzammu f’post b’ventilazzjoni tajba
-cilindri tal-gass ghandhom jigu ezaminati b’mod regolari ghal sinjali ta’ difetti u leakage
-cilindri tal fjuwil u dawk tal-ossignu ghandhom jinzammu f’post separat
-orbot ic-cilindri sabiex ma jaqawx
-zomm ic-cilindri tal-gas il-boghod minn apparat elettriku jew sorsi tas-shana
-cilindri, pipijiet, valves tac-cilindri, regulaturi u apparat iehor ta’ mac-cilindri ghandu jinzamm nadif minn zjut u grisijiet
-tuzax ossignu sabiex tfarfar jew tnaddaf hwejjgek
-uza proceduri tajbin sabiex tarma l-apparat tal-welding kif ukoll biex tixghel u twaqqaf il-fjamma tal-gas
-uza proceduri tajbin sabiex ticcekja leakage: uza detergint mhux sapun
-gharaf is-sinjali ta flexbek u kun af x’ghandek taghmel f’kaz ta’ dan.

Ilbies protettiv ghal waqt il-welding
Ras – helmet tal-welding b’arc flash filter u protezzjoni tal-ghajnejn u dik respiratorja
Idejn – Ingwanti addattati
Hwejjeg – skuri sabiex tevita radjazzjoni ultraviolet, b’kmiem twal u l-ghonq maqful u flameproof. L-uzu ta’ fardal fuq il-hwejjeg huwa rikomandat.

Fl-ahhar parti ta’ din is-serje iddiskutejna prevenzjonijiet u mizuri kontra incidenti relatati max-xoghol bix-xift.  Hafna minnha jkolna bzonn nsuqu xi tip ta vettura fuq jew lejn il-post tax-xoghol taghna u peress li f’dawn iz-zminijiet ta’ festi ma nistawx nishqu bizzejjed fuq l-importanza ta’ sewqan bil-galbu u responsabilta fit-toroq, jiena ghazilt li s-suggett ta’ din id-darba ikun is-sewqan aggressiv.  

Sewqan aggressiv jista jirreferi ghal kull azzjoni aggressiva u tosta minn sewwieqa ta vetturi li ma jaghtux kaz lis-sahha ta dawk l-ohrajn li qed jaghmlu uzu mit-triq.  Iktar ma jghaddi z-zmien donnu qed jizdied is-sewqan aggressiv, kawza ta’ dan jafu jkunu t-toroq infushom, li dejjem qed jigu iffullati.  Iktar minn hekk, maz-zmien in-nies qed isir iktar mghaggla u hafna drabi l-hin prezjuz.

Sewqan aggressiv jista jigi kkariterizzat b’dawn l-vjolazzjonijiet tat-traffiku:

·         Sewqan eccessiv

·         Tibdil tal-karrigjati b’mod perikoluz jew frekwenti

·         Sewqan fid-direzzjoni skorretta f-toroq ‘one way’

·         Ma jintuzawx is-sinjali tal-karozza

·         Nuqqas t’obbidjenza lejn is-sinjali u d-dwal tat-traffiku

·         Is-sewwieq ma jirrispettax id-dritta tat-triq

 Jekk waqt li tkun qed issuq tiltaqa’ ma sewwieq aggressiv, nirrikomenda li ghandek:

·         Tibqa kalm

·         Izzomm id-distansa normali

·         Ma taqbizx karozzi ohra jekk mghandekx ghalfejn

·         Tbiddel il-karrigjata darba meta jkun sikur bizzejjed

·         Jekk ma tistax tbiddel il-karrigjata u s-sewwieq aggressiv huwa warajk, ghandek tibqa fejn int u tibqa ssuq normali bil-velocita korretta.  Tirrispondix ghall- mossi li jista jaghmillek

·         Jekk tahseb li s-sewwieq huwa taht l-effitti tal-alkohol jew droga u qed isuq b’mod aggressiv u perikoluz li mhux qieghed f’kontrol perfett tal- vettura tieghu huwa tajjeb jekk tista tavza lill-puluzija billi iccempel 112, f’dan il- kaz ara li tuza c-cellulari mill-vettura tieghek skond il-ligi.

Ma dana kollu hemm xi punti basici li inti tista tuza sabiex tnaqqas il-possibilta li tkun involut f’accident tat-traffiku relatat mas-sewqan aggressiv: 

·         Qabel xejn zomm l-kortezija komuni tat-triq u dejjem evita azzjonijiet li jistghu jipprovokaw sewwieqa ohra

·         Zomm pacenzja u naqqas il-livell tas-stress tieghek, l-istress jista jghamlek iktar aggressiv fit-triq

·         Prova ifhem ghala s-sewwieq(a) qed jagixxu b’dak il-mod.  Ezempju jaf inti stess tkun qed tikser xi ligijiet tat-traffiku bla ma taf u ghalhekk huma jiehdu attitudni aggressiva

·         Zomm l-emozzjonijiet tieghek f’posthom u ahseb fil-konsegwenzi qabel ma taghmel xi mossa bil-vettura tieghek u/jew kontra s-sewwieq(a) l-ohra

·         Ikkoregi xi vizji fit-traffiku li jista ghandek li jistghu jipperikolaw, idejqu jew jipprovokaw sewwieqa ohra.  Ezempju f’pajjizna hawn hafna sewwieqa li kwazi qatt ma jaghamlu uzu mill-indikators

Evita azzjonijiet li jistghu jipprovokaw l-aggressjoni:

·         Mossi u sinjali – mossi offensivi jirritaw sewwieqa ohrajn.  Zomm f’mohhok ukoll li mossa tista’ tigi interpretata hazin minn sewwieq iehor

·         Mobijls – Thallix il-mobijl itelfek waqt is-sewqan. Tezisti percessjoni (probabli korretta) li sewwieqa li jsuqu bil-mobijl izidu l-periklu fit-triq.  Stharrig wera li s-sewwieqa aggressivi huwa partikularment irritati b’dawk is-sewwieqa li jsuqu bil- mobijl, specjalment jekk jinnotaw xi daqqa fuq il-quddiem tal-karozza taghhom

·         Stikers – Evita li twahhal xi stiker jew slogan li jista’ jigi ikkunsidrat offensiv

·         Kuntatt fl-ghajnejn – Jekk xi sewwieq jipprova jqajjem glieda, taghmilx kuntatt fl-ghajnejn.  Ghazel moghdija ohra u tippruvax tikkomunika mieghu.  Jekk isegwik, tmurx id-dar, minflokk mur fl-eqreb stazzjon tal-puluzija jew f’post fejn tista’ ssib l-ghajnuna u jkun hemm xhieda ohrajn

·         Spazju - Issuqx ezatt mal-bumper tal-vettura ta’ quddiemek, apparti li tista tikkawza periklu hija wkoll frustranti

·         Horn - Uza l-horn b’mod responsabli, jekk idoqq il-horn sabiex turi r-rabja tieghek jista jiggrava s-sitwazzjoni

·         Bright – Tpetpitx id-dawl tal-fanali l-kbar sabiex turi r-rabja tieghek, dan apparti milli jista jitqies kemxejn vulgari jista jikkawza periklu

Xi punti utli sabiex tnaqqas l-istress tieghek fis-sewqan:

·         Zomm il-vettura tieghek f’kundizzjoni tajba kemm jista jkun u evita l-istress li tieqaflek

·         Jekk sejjer f’xi post fejn int mintiex mithla tieghu, suq iktar bil-galbu u ppjana r-rotta

·         Zomm nuccali tax-xemx fil-karozza u ara li l-hgiega tal-karozza tkun nadifa

·         Zid il-kumdita fil-karozza tieghek. Aggusta s-seat skond il-preferenzi tieghek, jekk hemm bzonn uza kuxin.Ahjar tisma muzika rilassanti milli xi dibadittu politiku jahraq waqt li ssuq

·         Evita li ssuq meta int ghajjien, irrabjat jew imdejjaq

·         Alloka hin bizzejjed ghal fejn tkun sejjer, halli ma jkollokx ghalfejn issuq bl-ghaggla

Ghalkemm jiena ghamilt l-ahjar biex l-informazzjoni li tajt hawn fuq tkun korretta kemm jista jkun possibli, din l-informazzjoni mhux bil-fors tirrapresenta perfettament ‘Il-Kodici ghat- Traffiku fit-Triq’ ta Malta u s-suggerimenti tal- Korp tal-Pulizija ta’ Malta.

Fl-ahhar parti ta’ din is-serje ddiskutejna prevenzjonijiet u mizuri kontra incidenti relatati mal- L-Asbestos fil-bini.  Din id-darba se nitrattaw is-sigurta relatata ma Xoghol bix-Xift.

Ix-xoghol bix-xift huwa neccessita f’socjeta b’hajja moderna.  Istutuzzjonijiet b’bhall sptarijiet, servizzi tal-ambulanza, pulizia, l-industrija tat-trasport u hafna fabriki ma jistghux joperaw b’mod effikaci minghajr l-uzu ta’ xiftijiet differenti. Issib hafna ukoll li jippreferu xoghol bix-xift, izda din it-tip ta’ hidma tigi wkoll bi-prezz taghha. L-effetti li nkunu qed nahdmu meta c-ciklu tal-jiem u l-iljieli jghid lil mohna li suppost dak il hin ghandna mmorru norqdu, jista jtellef ir-ritmu cirkodiku.  Dan tal-ahhar bir-risultat li nkunu nqas pronti ghall dak li qed jigri madwarna li b’hekk nkunu qed nilghabu mas-sahha u sigurta taghna u ta’ shabna.

Ix-xoghol bix-xift jista jkun kawza ghall-ghajja, u jekk din l-ghajja tikkombina ma fatturi fizici, mentali jew emozzjonali ohrajn, il-persuna tista thossa esawrita.  Esperimenti fil-laboratorji jindikaw li nies li per ezempju maj kunux raqdu ghall tul twil ta hin huma fl-istess riskju daqs nies li jkunu qedin jsuqu il-fuq mil velocita li tippermetti l-ligi waqt li jkunu that l-effett tal-alkolhol.  Jekk persuna ma jkunx qed jorqod bizzejjed, gismu jibda jidhol f’dawk li jissejhu raqdiet-mikro, bhall meta wiehed jonghos ghall ftit sekondi u ma jkunx konxju ta dan.  Dan b’risultat li dik il-persuna ma tkunx tista tahdem b’mod b’sahhtu u sikur fuq il-post tax-xoghol.

Responsabilitajiet tal-Haddiema u min Ihaddem
Min ihaddem ghandu jiehu l-prekazzjonijiet kollha sabiex jippreveni li tigri l-hsara lil haddiema.  Hsara fis-sahha gejja min ghejja kkawzata fuq il-post tax-xoghol u f’postijiet ohra ghanda tigi trattata bhala riskju serju ghall dak il-haddiema partikolari u shabhom l-ohra.  Min ihaddem ghandu jidentifika dawn ir-riskji u jnaqqashom, b’mod partikolarti dawk li gejjin habba l-hinijiet tax-xiftijiet.  Il-haddiema ukoll ghandhom l-obligi; ezempju ghandhom jaghraw li l-ghazliet li jghamlu fil-hajja personali taghhom, bhall uzu tal-alkohol, drogi rikrejattivi u xoghlijiet part-time (li jippreveni mistrieh dicenti) ma johloqx riskju fuq il-post tax-xoghol.

Konsegwenzi Medici tax-Xoghol bix-Xift

Haddiema bix-xift, partikularment dawk li jahdmu f-xiftijiet b’rotazzjoni, ghandhom iktar riskju min-haddiema ohra li:
-jkollhom diffikultajiet socjali (gewwa d-dar u fuq il-post tax-xoghol)
-bzonn ta’ sick leave
-visti fil-klinika tax-xoghol (jekk tezisti) u fl-istptarjiet

Problemi ta’ sahha…
-problemi tar-rqaghad
-problemi fl-istonku u fil-kanal tal-ikel ta’ taht l-istonku
-mard tal-qalb u fl-arterji tad-demm
-tnissil ta’ trabi pre-maturi u b’piz baxx (ghan nisa)

Id-daqs ta’ kemm dawn il-kundizjonijiet ta’ sahha huma risultat ta’ nuqqas tar-rqaghad kroniku mhuwiex maghruf.  Izda, rapport ricenti min ricerka fl-iStati Uniti turi li dawk li kultant jorqdu biss ftit sieghat ghandhom iktar riskju ta’ mard u ta’ mewt bikri.

Kif tista tnaqqas l-effetti tax-xoghol bix-xift

Ikel – Evita li tiekol ikliet kbar u/jew b’hafna xaham qabel ma tmur torqod.  Meta tkun fuq xift ta bil-lejl hu ikeel li tista tiddigestieh b’mod facli
Trasport ghax-Xoghol
Hu hseib meta ssuq lejn u mill-post tax-xoghol. Accidenti huma iktar probabli li jigru lil dawk li jkunu sejrin id-dar wara xift ta bil-lejl milli f’hinijiet normali.
Socjali
Ifhem li meta tahdem bix-xift trid tbiddel xi ftit mil-larrangament ta’ hajtek.  Hafna nies jghazlu li ma jibqawx jahdmu bix-xift wara eta t’40 sena .

Tnaqqis fil-problemi relatati max-xoghol bix-xift permezz ta’ titjieb fl-abozz tar-roster
xi ftit suggerementi…
1. Zomm ix-xoghol ta bil-lejl f’minimu
2.Jekk il persuni jahdmu bil-lejl, zomm in-numru tal-istess xift wara xulxin f’minimu possibli (sa massimu ta 3 jew 4 in fila) dan sabiex il-haddiema jadattghu ahjar
3. Jekk haddiem se jaghmel iktar min 8 sieghat f’xift, dawn il-punti ghandhom jigu ikkonsidrati:
-Jekk ix-xoghol involut jirrikjedi sforz fiziku jew menatil.  Ezempju f’xoghol li jirrikjedi sforz mentali bhas-sewqan ghandu jigi evitat l-overtime; dan l-istess f’xoghol li jirrikjedi sforz fiziku bhall f’gewwa fabrika tal-ghamara
-ghandu jkun hemm dawl u ventilazzjoni addatta, nuqqas ta’ dawn jwassal ghall nuqqas ta koncentrazzjoni li jaghmel ix-xoghol iktar difficli
- bejn xift u iehor ghandu jithalla hin bizzejjed sabiex wiehed ikun jista jistrieh u jirkupra
4. Evita li tibda x-xift ta filghodu kmieni hafna, f’takar il-hin bzonjuz ghall-vjaggar
5.Ippjana r-roster b’mod li jkun flessibli
6.Hares li jkun hemm hin ta mistrieh bejn xift u iehor, ezempju 24 siegha bejn ix-xift ta filghodu u dak ta wara l-ofsinghar (is-second)
7.Evita rosters li jirrikjedu lil haddiema sabiex jahdmu granet twal wara xulxin minghajr jum off.  Kultant provdi breakijiet ta’ jumejn shah u weekend shieh off
8. Evita xiftijiet dopji
9.Dawwar ix-xift il-quddiem. Cioe min first ghall second, hlief f’cirkustanzi t’eccezzjoni, b’hall fil-kaz tal-puluzija f’pajiezna, li x-xift taghhom idur min-Night ghas-Second ghall-First u Off.

Xi strategiji ghall dawk li jahdmu bix-xift

Irqad
Nuqqas tar-rqad u rqad hazin huma zewg problemi importanti fix-xoghol tax-xift.  Affarijiet bhall karma kwieta u mudlama, qbil mag-gierin, f’tehim mat-tfal u uzu ta’ telephone/mobijl  b’answer machine/voice mail huma stategiji ovji.  Jezistu wkoll xi strategiji bhall uzu ta’ diski partikolari qabel l-irqad.

Evita l-kaffeina qabel l-irqad
Tixrobx kaffeina bhat te, café u kola f’inqas min 4 sieghat qabel il-hin li tkun behsiebek torqod

Pilloli tal-Irqad
Tuzax pilloli tal-irqad, hlief ghall zmien qasir f’sitwazzjonijiet ta natura partikolari

Ezercizzju
Tghamilx ezercizzju qabel ma tmur torqod, dan jitfa l-gisem f’stat mqajjem.  Ezercizzju malli tqum jghin lil gisem jkun iktar pront ghax-xoghol u matul il-gurnata waqt li jzid fil-kwalita tal-irqad.

Fl-ahhar parti ta’ din is-serje ddiskutejna prevenzjonijiet u mizuri kontra incidenti relatati mal-industrija tal-kostruzzjoni.  Din id-darba se nitrattaw is-sigurta relatata mal-asbestus fil-bini.

L-asbestos hija l-forma fibrusa ta’ mineral li taqa’ taht il-gruppi serpentine u amphibole li normalment jigi f’kulur abjad, griz jew griz fl-ahdar. Fibri individwali mehudin mill-gebla li tittella mill-minijieri jintuza fil-manifattura ta’ diversi prodotti.  Gie muri li gbid ta’dan il-materjal fis-sistema tan-nifs ghandu l-potenzjal li jqieghed dik il-persuna fir-riskju ta’ mewt.  L-asbestus rari jintuza wahdu, minflokk dan jigi mhallat ma materjali ohrajn, li ghalhekk jaghmilha aktar difficli sabiex tiddentifikah b’ezaminazzjoni vizwali. 

L-abiltajiet ta’ dan il-materjal artab, bhal sahha mekanika tieghu u r-rezistenza ghas-shana wasslu sabiex l-industrija tal-produzzjoni tinkorporah f’hafna materjali fosthom dawk uzati fil-kostruzzjoni, cladding, insuluzzjoni tas-shana u tal-istorbju f’ufficini, fabbriki u djar.  Kif ukoll f’hafna prodotti bhal pipijiet, katusi, soqfa, hitan, oggetti tad-dekorazzjoni, linings mal- brejkijiet u l-klutch, madum tal-art, hwejjeg heat resistant,u materjali tal-ippakkegjar.  Illum l-asbestus gie sostitwit minn marterjali ohra f’hafna minn dawn il-prodotti t’hawn fuq. Fl-UE huwa illegali wkoll li jituza’ l-asbestos ghal xi prodotti msemmija, u ghalkemm ghadu mhux prattiku li tnehhi l-asbestus minn kollox, dan huwa t-tir ahhari. 

Sahha

Wiehed ikun f’periklu meta materjali li jikkontjenu l-asbestos ikunu xkatlati, mtaqqba, jew maqlugha f’xoghlijiet ta’ manteniment jew tnehhija.  Hafna mill-fibri mhux daqstant zghar jigu depositati fl-imnieher jew fil-pipe tan-nifs u jitnehhew mill-gisem bis-sistema fisjologika normali, izda fibri zghar jistghu jidhlu sew gol- pulmuni jew f’partijiet differenti tal-gisem.  Jezistu tliet mardiet differenti relatati ma’ gbid ta’ dawn il-fibri ghal gol- pulmuni: asbestosis, kancer tal-pulmun u mesothelioma.  Asbestosis huwa meta jikber cikatrici ta’ tessut fil-pulmun, dan jigi jew wara li wiehed ikun espost ghall-asbestos jew anke wara zmien li wiehed ikun waqaf jaghmel kuntatt mal-asbestos.  Iz-zewg forom tal-kancer relatati mal-asbestos huma l-kancer tal pulmun u l-mesothelioma, normalment fibri izghar min 3 mikrometri fid-dajamitru u itwal minn 5 mikrometri fit-tul ghandhom il-potenzjal li jikkagunaw kancer, ir-riskju jikber jekk id-dajamitru tal-fibri ikun izghar kif ukoll bid-dosa tal-fibri.   Dawn it-tip ta’ kancer jiehdu bejn 15 u 50 sena miz-zmien li sar il-kuntat mal-asbestos sabiex jizviluppaw.

Asbestos uzat fil-bini

F’bini fejn l-asbestos huwa presenti jew huwa mahsub li hu presenti, konsultazzjoni u tixrid ta’ informazzjoni ghandhom jithaddnu bejn l-haddiema u minn ihaddem b’process stabilit ta’ konsultazzjoni.  Il-bzonn li jigi identifikat l-asbestos fil-bini ma jfissirx li l-unika ghazla tkun li jitnehha l-asbestos, ezempju kultant jaghmel iktar sens u hemm inqas riskju jekk jinghalaq jew jitghatta l-asbestos milli jitnehha.  Jekk is-sid tal-bini ma jafx fejn hemm l-asbestos jew ghandu xi dubbji, dan ghandu jqabbad bniedem kompetenti f’dan il-qasam sabiex jidentifika il-postijiet li jistghu jinkludu l-asbestos.   Min ihaddem ghandu jipprovdi u jimmantjeni, ambjent u prattici ta’ hidma li huma sikuri kemm jista jkun u sa fejn prattiku; ghandu wkoll id-dmir li jikkonsulta mal- haddiema sabiex jinstabu misuri sabiex jikkontrollaw u jnaqqsu l-espozzizjoni taghhom ghall-asbestos. L-haddiema ghandhom isegwu l-instruzzjonijiet mghotija lilhom dwar is-sahha u s-sigurta fuq il-post tax-xoghol taghhom.  Ghandhom jiehdu hsieb u ma jitfawx is-sahha taghhom jew t’ohrajn f’riskju, ghandhom ukoll jirrapurtaw minnu fih lis-supervisor taghhom jekk jidentifikaw jew jahsbu li hemm xi riskju ghas-sahha.

Fil-bini  hafna mill-prodotti li jinkludu l-asbestos ma joholqux riskju ghas-sahha, hlief jekk jigu xkattlati, imtaqqba jew iddisturbati b’tali mod li jinheles trab b’fibri tal-asbestos.  Asbestos uzat ghall- izolazzjoni (insulation) jista jigi ddisturbat minn haddiema tal-manutenzjoni, tat-telephones, air-conditioners waqt li jkunu qed jahdmu fil jew fuq il-bini.  Degredazzjoni tista tinholoq ukoll b’risultat ta’ hsara fl-ilma jew movument ta, materjali tal-kostruzzjoni.  Grieden u ghasafar ghandhom ukoll il-kapacita li jiddisturbaw materjali tal-asbestos.

It-tip ta’ materjali li jikkontjenu l-asbestos, relatati mal-bini li huma tal-iktar koncern ghas-sahha tal-bniedem jinkludu:

-asbestos sprejjat bhala fireproofing, soundproofing u insuluzzjoni
-gibz ghas-soundproofing, dan il- materjal normalment ikun espost u mhux mizbugh
-materjal li jinkludi l-asbestos uzat ghall- insuluzzjoni fil-passagi tal-arja tal-airconditioners, pipijiet tal-ilma shun u kiesah, gibji, tankijiet tal-pressa u boilers li jkunu mdawrin b’jaketta tal-metall
-cement imhallat bl-asbestos
-coatings dekorattivi bhal soqfa sprejjati b’tahlita ta’ materjali (li jinkludu l-asbestos) sabiex jikkrejaw effett dekorattiv
-cladding mal-pipjiet
-linings ta’ ghamara jew bankijiet tax-xoghol

Tnehhija

M’mod generiku, l-asbestos uzat fl-insuluzzjoni ghandu jitnehha meta:
-partjiet minnu qed jinqala minn mall-istruttura ewlenija
-l-insuluzzjoni giet mibruxa jew saritilha hsara strutturali bil-possibilta li jcedu jew jinqalghu partijiet minnha

Gheluq

Gheluq jista jsir billi tifred il-materjal tal-asbestos mill-kumplament tal-ambjent.  Dan jaghmel sens hafna meta l-materjal qed f’riskju li ssirlu hsara mekkanika.  Ezempju tinbena kaxxa madwar pipijiet tal-isteam insulat bl-asbestos.

Inkapsulazzjoni

Inkapsulazzjoni huwa meta l-astbestos jigi ikkowtjat b’prodott li normalment jippenetra u jsahhah/jwebbes il-materjal originali.

Tnehhija u inkapsulazzjoni ta’ materjali u prodotti bl-asbestos ghandhom jigu maghmula  biss minn kuntratturi licenzjati f’dan il-qasam.

Fl-ahhar parti ta’ din is-serje ddiskutejna prevenzjonijiet u mizuri kontra incidenti relatati mal-ghajnejn.  Din id-darba se nitrattaw is-sahha u s-sigurta relatata mal-industrija tal-kostruzzjoni, industrija li f’pajjizna hija wahda minn dawk principali u li sfortunatament hafna mill-incidenti fuq il-post tax-xoghol jigu minn dan il-qasam.  Xoghol ta’ Kostruzzjoni jfisser xoghol b’konessjoni ma’ alterazzjoni, tbiddil, tindif, twaqqif, twaqqiegh, installazzjoni, manutenzjoni, tibjid, tibdil jew tiswija ta’ struttura jew strutturi ta’ kull tip ta:

a)    bini bhal hitan, cmini, kmamar, edificji u strutturi fuq jew taht l-art

b)    cable way, ajrupurt, portijiet u toroq

c)    sistemi ta’ dranagg u irrigazzjoni

d)    sistemi tal-elettriku, gass, telekomunikazzjoni u distribuzjoni tal-ilma

e)    akwadot, pont, kanal, gibja, mina u xaftijiet fondi iktar min 4.5 metri

f)     Kull scaffolding

F’din il-parti ghazilt li niddiskuti xi fit suggetti varji li jaqghu taht l-industrija tal-kostruzzjoni.  Peress li s-suggett huwa vast hafna, jiena se niddedika mill-inqas parti ohra ghal din l-industrija.  Perikli relatati maz-zlieq u waqghat,  

Ventilazzjoni

Kull post tax-xoghol ghandu jkollu arja friska. Din normalment mhiex il-problema meta x-xoghol isir fuq barra.  F’kazijiet ta’ trabijiet eccessivi, bhal tqugh u grinding tal-konkrete, l-uzu ta’ kimika volatili u sand blasting wiehed ghandu jiehu hsieb li jkollu ventilazzjoni zejda, dan jista jsir b’uzu ta extractors portable.  Fejn dan mhux prattikabli, il-haddiema ghandhom jigu provduti minn ekwippment prottettiv bhal respiraters u goggles/tarka tal-wicc ghall-ghajnejn.  Attenzjoni ghanda tinghata li t-trabijiet ma jigux ventilati fuq positijet ohra tax-xoghol.

Comb

Sa xi tletin sena ilu z-zebgha li kienet tintuza f’pajjizna kien ikollha ammonti kbar ta’ comb, dan huwa l-iktar fiz-zebgha uzata qabel il-gwerra.  Jekk il-bini huwa mizbugh ricentement jaf xorta ikun mizbugh b’zebgha tac-comb jew ikollha saffi ta’ zebgha antika taht il-moderna.  Jekk il-post inbena iktar minn 25 sena, l-ahjar tassumi li kien mizbugh b’zebgha ibbazata fuq ic-comb.  T-tnehhija ta’ din it-tip ta’ zebgha tista tikkawza hsara kemm lil minn qed jaghmel ix-xoghol kif ukoll lil dawk fil-vicinanzi.  Avvelenament tac-comb mhux trattat jista jwassal ghall- hsara fil-mohh kif ukoll jista jkun fatali.  Jekk iz-zebgha tkun qeghda fuq barra tal-bini, kull tieqa u bieb ghandhom jigu maghluqa halli gewwa ma jigix kontaminat.  Tfal u annimali m’ghandhomx jithallew fuq il-post tax-xoghol.  Il-haddiema ghandhom jahslu wicchom u idejhom sew qabel jieklu, jpejpu jew ibiddlu hwejjighom, specjalment meta qed isir xkatlar. Beritta ghandha tigi mlibbsa sabiex jigi prevenit l-akkumulazzjoni tat-trab fix-xaghar.  Ghandha tigi mlibbsa maskla mas-sistema respiratorja (halq u imnieher) meta qed isir xkatlar jew hruq taz-zebgha tac-comb. Tipjip ghandu jigi evitat matul dan ix-xoghol, minhabba l-kuntatt tal-idejn mal-halq. 

Perikli ghall-Gilda
Problemi fil-gilda apparti milli jikkawzaw ugieh u grif jistghu jnaqqsu l-abilta tal-persuna li jahdem li kultant anke twassal sabiex dak li jkun ma jibqax f’dak ix-xoghol.  Hafna sustanzi uzati fuq il-post tax-xoghol jistghu jikkawzaw dawn il-problemi, bhal reazzjonijiet allergici.   L-iktar reazzjoni tal-gilda komuni hija d-dermatite, din tigri fuq il post tal-kuntatt normalment l-idejn; din tikkawza hmura, nfieh u qxur.  Reazzjoniijet irritanti mhux allergici jistghu jgiu minn kuntatt ta’ prodotti bhal detergents, solvents u trab tal-fibreglass.  L-kancer tal-gilda huwa iktar rari, izda jista jigi kkawzat minn kuntatt dejjiemi ta qatran u/jew zift.  Xi sustanzi li jistghu jikkawzaw problemi tal-gilda huma:

cement (imxarrab jew niexef), qatran, zift, zejt minerali, tinner taz-zebgha, acidu tat-tindif, fibres sintetici, acrylic u epoxy resin, radjazzjoni tal-ultraviolet, sealers u kulur koncentrat taz-zebgha tal-metal. L-haddiema ghandhom jigu nkoraggati jirrapurtaw problemi fil-gilda, b-mod partikolari fl-idejn u jiehdu parir mediku kmieni.

Splussivi (Blasting)
Meta jintuzaw l-isplussivi fil-kostruzzjoni, l-operazzjoni ghandha tkun surveljata minn construction blaster iccertifikat, li jkun trenja kif jipprepara u jqieghed l-isplussivi.

l-construction blaster huwa responsabli ukoll ghal:
-l-ghazla tas-splussiv, detoantors u fuses

-l-garr u l-hazna tal-isplussiv

-l-pjan tal-ispluzzjoni u l-effetti taghha

-testjar tas-circuits tal-elettriku

-prevenzjoni tat-tixrid tal-mazkan, u tnaqqis tar-riskju ghan-nies u ghall-propjeta

-tnaqqis tal-effetti fuq l-ambjent, bhat-trab, strobju u vibrazzjonijiet

-dispozzizjoni ta’ splussivi zejda

Krejnijiet u vetturi ohra tal-irfieh
Il-haddiema u min ihaddem ghandu jara li:
-il-krejn jigi mantenut sew u b’mod shieh

-il-krejnijiet jigu inspettati kull gimgha, u ezaminati sew darba kull sena minn bniedem kompetenti

-s-sewwieq ghandu jkun trenjat, kompetenti u iktar minn eta ta’ 18 il-sena
-il-kontrolli bhal leavers, mankijiet, switches, etc.. huma mmarkati b’mod car
-qabel ma jintrefa xi piz, ghandu jigi mgharuf kemm jizen bejn wiehed u iehor
-kull jib krejn b’kapacita t’iktar minn tunnellata ghandu jkollu safe-load indikator u dan ghandu jigi spezzjonat kull gimgha
-il-krejn huwa fuq bazi soda
-id-dogman (il-persuna li tghin l-operatur tal-krejn) ghandu jkun ttrejnjat kif juza s-sinjali u kif jorbot sew

Fl-ahhar parti ta’ din is-serje ddiskutejna prevenzjonijiet u mizuri kontra incidenti relatati mal-infieh tat-tajers u l-uzu tal-arja ikkompressata.  Din id-darba se nitrattaw is-sigurta relatata mal-ghajnejn fuq il-post tax-xoghol.  L-ghajnejn huma imprezzabli u skond ix-xoghol tieghek jafu jkunu f’riskju ukoll.

Kull sena qrib 100 Malti jirrapurtaw li weggghu ghajnejhom waqt il-hin tax-xoghol; apparti milli jkollu jaghmel zmien wieqaf mix-xoghol, hafna huma dawk li jkollhom il-vista t’ghajnejhom affetwata u xi wahdiet anke jigu ghomja.  Hafna minn dawn l-incidenti huma priventabli.  Kull min qed f’riskju ghandu jkun jaf: -kif jevadi l-incidenti, u –x’ghandu jaghmel f’kaz ta’ incident.

Kawzi

Madwar 90% minn incidenti fl-ghajnejn jaqghu taht wahda minn dal- kawzi.

1. L-ghajn tintlaqat minn trab jew oggetti jtiru bhal botijiet, viti, imsiemer, ball bearings, mollol, zrar, frak tal-hadid minn blasting u grinding.  L-oggett jew iferi, jiftah jew jippenetra l-ghajn.

2. Hbit tal-ghajn ma’ oggetti weqfin jew jiccaqalqu bhal ghodda jew makni.

3. Titjir ta likwidi, bhal metal mahlul, likwidi jaharqu, kimika korrusiva u irritanti li jolqtu l-ghajnejn.  Dawn is-sustanzi jikkawzaw hsara lil-l massut, jekk l-ghajn ma tkunx mfawra bl-ilma.  Kimici bhal xkomp u acidu ikkoncentrat jistghu jikkawzaw hsara kbira u permanenti lil korneja tal-ghajn.  Duhhan li jkun korrussiv jew irritanti kif ukoll trab organiku, kimiku jew korrussiv jistghu jwasslu ghat- titlif tal-vista u desformazzjoni tal- quddiem tal-ghajn.  

4. Tharis lejn welding flash, sustanzi jaharqu, dawl/riflessjoni tad- dawl tal-laser  u radjazzjoni tal-infrared.

X’ghandek taghmel

Trattament ta’ Titjir, trab, frak, likwidi u duhhan fl-ghajnejn

-Il-heffa hija essenzjali sabiex tipreveni hsara permanenti fl-ghajnejn.
-Qieghed lill- pazjent mal-art minnufih
-Itfa ammonti kbar ta ilma kiesah bil-mod fl-ghajn(ejn) waqt li zzomm il-habba tal-ghajn miftuha.  (Jekk id-dawra tal-ghajn tkun mcappsa b’xi kimika, oqghod attent li ma tkomplix ccappas l-ghajn)
-Uza kontenitur nadif sabiex tferra l-ilma
-Kompli dan il-process ghal 15 il-minuta
-Gib ghajnuna medika professjonali

Nota f’kaz ta’ Contact Lenses: 
Jekk il-pazjent jaghmel uzu minn contact lenses, tippruvax tnehhihom qabel jew wara l-15 il- minuta tat-tisqija.  Normalment il-lentijiet jinqalghu mill-ghajn wehidhom bl-ilma.  Jew jekk le, jinqalghu minn quddiem il- papilla u jmorru fuq wara tal-ghajn, fejn minn hemm jistghu jinqalghu b’mod sikur meta jkun hemm l-attenzjoni medika.

Trattament ta’ griehi fl-ghajnejn

Jekk il-gerha tkun gravi, thallix lil vittma jmiss jew joghrok ghajnejh.  Minflokk ghatti d-dawra tal-ghajn b’materjal artab u ghandu jittiehed l-isptar minnufih.  Tippruvax tnehhi oggetti mill-ghajn.

Facilitajiet tal-First Aid

Trattament t’emergenza u first aid adekwat ghandu jkunu disponibli fuq il-post tax-xoghol.  F’postijiet fejn hemm riskju ta’ titjir, dhahen u trab ghandu jkun hemm, mains supply tal-ilma apposta f’kaz ta’ incident fl-ghajnejn.

Min ihaddem ghandu jiehu kull pass prattiku sabiex jelimina l-perikli jew sabiex ibieghed l-incidenti mill- haddiema.  Fejn dan mhux possibli, protezzjoni adekwata tal- ghajnejn ghanda tkun provduta lill- haddiema.

Protezzjoni Ghal:

Titjir ta’ Frak - Uza: goggles, nuccalijiet bil-qugh mal-gemb, tarka tal-wicc
Titjir ta’ Oggetti solidi – Uza: tarka tal-wicc heavy impact,  goggles 
Titjir ta’ Trab – Uza: goggles hfief
Dhahen – Uza: goggles, maskli 
Radjazzjoni – Uza: Goggles, visors, tarka mzamma bl-id, nuccalijet b’wavelength filter specifiku (skond ix-xoghol), tarka tal-wicc

Nota fuq Contact Lenses u Protezzjoni tal-ghajnejn

Contact lenses jistghu jintuzaw  ma kull tip ta protezzjoni tal-ghajnejn, inkluz visors u goggles.  Izda contact lenses ma jipprovdux protezzjoni kontra l-perikli msemmija, u ghalhekk mghandhomx jitqisu bhala sostitut ghall- protezzjoni adattata.

Fl-ahhar parti ta’ din is-serje ddiskutejna prevenzjonijiet u mizuri kontra incidenti relatati mal-industrija tal-ospitalita, din tinkludi kemm xoghol f’lukandi kif ukoll xoghol f’postijiet tad-divertiment, fost ohrajn.  Din id-darba se nitrattaw is-sigurta ta’ dawk  li matul xogholhom ikollhom x’jaqsmu ma infieh ta’ tajers u/jew jaghmlu uzu min kumpressuri tal-arja.  Accidenti waqt li l’infieh tat-tajers jistghu ikunu serji, dan min habba l-pressjoni gholja tal-arja kif ukoll l-oggetti tqal involuti.  Hafna minna niltaqghu biss ma tajers tal-karozzi, izda huma hafna li jahdmu ma tajers ta’ vetturi u ingenji kbar ta kuljum.  Xi drabi, apprentisti jew haddiema mhux esperjenzati jigu mqabbda jonfhu tajers minghajr trejning jew minghajr ma jkollhom ideja tal-incidenti involuti possibli.  Minn ihaddem ghandu jassigura li kull tajer-fitter ghandu jkun trejnjat tajjeb u jaf, jifhem u juza l-ghodda b’mod korrett.  

Jekk tahdem mat-tajers hemm erba’ sorsi ta’ kagun t-incident.  Dawn huma :

-Arja kumpressata
-Tajers u roti li jisplodu
-Roti u tajers tqal 
-Storbju eccessiv

Arja Kumpressata

Ghajnejk huma f’riskju partikulari kemm mill-velocita gholja ta l-arja kif ukoll minn frak ta’  trab, hadid, zejt u materjali ohra li jistghu jigu mtajjra bl-gharja. Ghalhekk dejjem ghandek t’uza protezzjoni ghal ghajnejk.  Il-bqija ta gismek ukoll ikun f’riskju bl-arja kumpressata.  Ghalhekk hwejjeg apposta li jipprotegu l-gilda minn frak irqiq ghandhom jitlibsu.  Izda l-ebda hwejjeg ma jistghu jipproteguk minn ajra b’velocita kbira li tkun gejja minn vicin tieghek hafna, dan ghaliex il-frak jistghu jghaddu mill- hwejjeg u mill- gilda, dritt ghal go gismek.  L-arja ukoll tista tidhol dritt gewwa s-sistema tad-demm, li din tikkawza feriti u ghugieh kbir, dan jista jsehh iktar facli jekk ghandek xi feriti jew sliegh minn qabel.  L-arja ukoll tista tibqa tieghla fil-vini irqaq ta gewwa mohhok, li dawn jinfaqghu b’risultat fatali.  Kull gejg tal-pressa u tal-kontrol ghandhom jigu issetjati ma’ master-gejg ta’ lanqas darba fis-sena.  Ghandek tiftakar li l-pressa ta’ gewwa t-tajer tizdied b’zieda fit-temperatura.  Ghalhekk qatt m’ghandek issahhan rim jew tajer jekk it-tajer ikun mimli bl-arja ippressata.

Xi punti

Kaz vera li gara s-sena l-ohra fl-Ingilterra.  Haddiem fl-industrija tal-manifattura, taqqab il palma t’idejh b’virga tal-hadid.  Ftit wara huwa uza kumpressur sabiex inehhi xi hmieg u trab tal-hadid li setgha dahallu f’idejh.  L-arja tal-kumpressur wessghat il-ferita u nefhitlu idu bhal buzzieqa zghira, b’risultat t’ugieh kbir u li kellu jigu rikoverat l-isptar.

Tajers u roti li jisplodu

Tajers u roti kbar huma oggetti tqal, meta jisplodu dawn jistghu jigu sparati b’forza kbira metri l-boghod bis-sahha tal-gharja ikkumpressata.  Dan jistgha jikkawza feriti kbar u anke mewt lil dawk li jinzertaw fit triq tar-rota jew tajer.  Roti jew rimijiet maqsumin (maghmulin minn iktar minn bicca wahda)  ghandhom iktar cans li jisplodu minhabba: manteniment batut, tqeghied hazin u twahhil/tnehhija waqt li t-tubu jkun minfuh.  L-iktar incidenti komuni huma ta’ infieh zejjed, zarmar tal-boldijiet tas-split rim flok il-boldijiet li jzommu r-rota, uzu ta’ parts diffettuzi jew tinqas sahha minn dawk originali.     

Roti u tajers tqal 

Tajers u roti ta vetturi kbar spiss ikunu tqal hafna sabiex ikunu mheddla minn persuna wahda.  Anke persuna b’sahhitha sew tista jsoffri mnin hernia, slipped disc, skoss jew ksur t’ghadam meta jqandel piz tqil hafna.  Ghalhekk wiehed ghandu jitlob l-ghajnuna jew ahjar juza makni bhal lifters mekanici meta jaffacja ruhu ma dawn it-tip ta’ roti.

Storbju Eccessiv

Snin twal fil hidma tat-tqeghied tat-tajers jista jwassal ghal nuqqas ta’ smiegh.  Dan huwa kkawzat minn arja kumpressata mehlus b’mod liberu, l-impatt ta parts u ghodda jaqghu mal-art tal-konkrete.  B’hekk wiehed ghandu dejjem jilbes ear plugs jew muffs sabiex inaqqas l-inpatt tas-storbju.

l-ahhar parti ta’ din is-serje ddiskutejna prevenzjonijiet u mizuri kontra problemi relatati mat-trasport tat-triq.  Dil-gimgha se nitrattaw is-sigurta tax-xufiera fl-industrija tal-ospitalita, din tinkludi lukandi, restoranti, bars, kafetirji, diskoteki u postijiet simili ohra tad-divertiment.     

Qtugh

Qtugh huma komuni hafna f’din l-industrija, hafna mill-incidenti huma risultat ta hgieg miksur, uzu hazin ta’ ghodda (bhal mincers) u skieken.

Punti generali ta’ kif tista tevadi incidenti ta’ qtugh

-Naddaf hgieg miksur kemm jista jkun malajr, l-ahjar tuza bicca mxarrba sabiex tigbor il-bicciet, wara itfa l-hgieg f’kontenitur tal-metall jew tal-plastik, u mhux f’basket
-zomm l-iskieken msinna u jaqtghu
-hu trejning qabel ma tuza/thaddem makni jew apparat
-thallix skieken gewwa d-dish washer, jew fis-sink
-tilbisx ornamenti jew hwejjeg b’kmiem twal u wisghin li jistghu jinqabdu fil-makni
-tikkumpressax l-iskart f’basket b’idek

Meta qed tuza l-iskieken
-uza l-ahjar sikkina ghal dak ix-xoghol partikolari
-ara li s-sikkina taqta’, wahda spuntata tista twasslek biex inti taghmel iktar forza b’zieda fir-riskju li tizloqlok
-aqta’ l-boghod minn gismek meta qed taqta jew titrimja
-tippruvax taqbad sikkina li waqatlek
-izommx skieken gol-but

Meta qed tuza mincers u makni simili
-dejjem uza pusher sabiex timbotta l-laham l-isfel halli tbieghed il-kuntatt minn max-xafra 
-ara li s-safety guards tal-makna qeghdin f’posthom qabel ma tixghel il-makna
-itfi u nehhi l-wire minn mad-dawl qabel tibda izzarma l-mincer ghat-tindif
-tnehhix safety interlocks u safety guards tal-makna
-qatt ddahhal subghajk gol-makna sabiex tghin l-laham jghaddi

Meta qed tuza makni ghas-slicing
-ara li s-safety guards tal-makna qeghdin f’posthom qabel ma tixghel il-makna
-itfa l-gejg tal-hxuna tal-laham ghal zero wara kull uzu tal-makna
-tippruvax tnaddaf ix-xafra, jew tnehhi xi sadd meta l-makna qed tahdem

Hruq

Incidenti ta’ hruq jistghu jikkawzaw feriti, griehi u cikatrici permanenti.  Wiehed ghandu joqghod attent iktar meta qed jahdem hdejn fran, pressure cookers, toasters, borom, etc.

Xi punti generali ta’ kif tista tevadi incidenti ta hruq

-ara li l-manku tat-tnagen u borom ma jkunux il-barra mill-bank jew mill-cooker
-ilbes ingwanti jew mitts apposta meta timmanigja affarijiet li jaharqu
-gholli l-ghatjin tal-borom il-boghod minn gismek halli l-fwar ma jitlax ghal wiccek jew ghal kumplament ta’ gismek
-timlix il-borom jew it-tnagen izzejjed, dan jista jwassal sabiex jobzqu ikel jew likwidu jahraq barra mill-borma, apparti minn hekk il-borma jew tagen ikunu itqal sabiex iggorrhom u ehfef twaqqa l-kontenut jahraq taghhom fuqek
-thallix mgharef tal-metal gol-borom waqt li ssajjar dawn jisghu jigu jaharqu hafna, u jaharquk meta tmur taqbadhom
-kun attent li ma titfax ilma f’zejt jahraq dan jwassal sabiex iz-zejt jinbezaq il-fuq
-tuzax bicca mxarba biex taqbad borom jaharqu, materjal imxarrab jassorbi s-shana iktar malajr 
-tiftahx cookers jew fran tas-steam meta jkunu taht pressjoni gholja
-thallix fjamma tal-gas ilhin kollhu ghadejja
-tiftahx dishwashers meta jkunu qeghdin jahdmu jew meta jkunu ghandhom jaharqu
-thallix  tnagen fuq in-nar minghajr solvenjanza

Meta qed tuza l-isteamers
-ghalaq l-isteam supply u stenna madwar zewg minuti qabel tiftah
-meta tiftah l-isteamer, oqghod fuq in-naha ta’ fejn idur il-bieb, b’hekk xhin tiftah dejjem ikun hemm il-bieb bejn il-bokka tal-isteamer u gismek
-nehhi affarijiet mill-isteamer permezz ta’ ingwanti jew mitts apposta u itfa l-affarijiet fuq karru (trolley)

-f’kaz ta’ hruq
-xarrab il-parti mahruq b’ammonti kbar ta’ ilma ghal hin twil qabel ma’ ddawwar xi faxxex
-titfax creams jew butir fuq il-harqa, dawn normalment iktar jghamlu hsara
-jekk l-harqa tkun gravi, huwa tajjeb li tmur sal-poliklinika jew sa l-isptar sabiex ticcekkja

Xokkijiet tal-Elettriku

Xokkijiet tal-elettriku jistghu ikunu fatali, qatt tiehu riskju jekk tahseb li l-ghodda/apparrat hija diffettuza

Xi punti generali ta kif tista tevadi xokk elettriku
-ara li idek huma xotti qabel ma tmiss apparrat li jahdem bid-dawl
-irraporta, biddel jew sewwi apparat, plakkek jew wires diffettuzi
-zomm il-wires u l-apparat liberi waqt l-uzu
-igbed il-plakka u mhux il wire biex taqla l-plakka minn mad-dawl
-zomm il-wires il-boghod min-nar, ilma, zjut u shana
-tnaddafx apparat elettriku b’ kimika li tiehu n-nar jew hija tossika
-terfax l-apparat mill- wire
-torbotx ghoqqiedi fil-wire
-tqabbadx numru ta’ ghodda minn outlet wiehed iktar milli suppost 
-tuzax apparat b’fittings diffettuzi

Incidenti relatati mal-Kimika

Minn zmien ghal zmien wiehed jaf ikollu jaghmel uzu minn kimika bhal bleaches u solvents sabiex inaddaf l-apparatt, fran, l-art, etc.. bhala parti mix-xoghol tieghu.  Jekk dawn il-kimici ma jistuzawx tajjeb jistghu jwasslu ghall-incidenti serji.

Xi punti generali
-aqra l-label tal-prodott, jew saqsi lis-supervisor biex tkun taf kif tuza u l-effett tossiku tal-kimika partikolari 
-jekk tibla jew taghmel kuntatt ma kimika tossika fittex il-first aid kemm jista’ jkun malajr
-uza apparat prottettiv bhal ingwanti u maskli skond il-bzonn u n-neccessita
-tuzax kontenituri jew ghodda tal-ikel sabiex izzomm jew thawwad il-kimika
-oqghod attent meta thallat likwidi jew trab kimiku b’mgharef tal-plastik, il-kimika tista tholl il-plastik ghalhekk aqra d-direzzjonijiet sewwa qabel
-izzomx kimika fuq xkafef gholjin, jekk jaqghu jistghu jikkontaminaw persuni ghaddejjin taht.

Nizzel min hawn: Ktejjeb bil-Malti relatat mas-suggett maħruġ mill-Aġenzija Ewropea għas-Sigurtà u s-Saħħa fuq il-Post tax-Xogħol